Ang Pagpigil at Pag-alaga ng mga Karaniwang Sakit ng mga Kidney sa Isang KlikAng mga sakit ng mga kidney ay lumalaganap. Maki-lahok sa dakilang misyon para sa pagpigil at pag-aalaga ng mga problema ng mga kidney.

« Table of Contents

Mga Pagkaing Angkop Sa Mga Pasyenteng May Chronic Kidney Disease (CKD)

Ang pinakamalaking papel ng ating mga kidney ay tanggalin ang mga basura at linisin ang dugo. Bukod dito, ang kidney ay may importanteng tungkulin sa pagtanggal ng sobrang tubig, mga minerals at kemikal; ito rin ay nagreregula ng tubig at mineral tulad ng sodium, calcium, phosphorus at bicarbonate sa katawan.

Sa mga pasyenteng may karamdamang Chronic kidney disease (CKD) o permanenteng pagkasira ng mga kidney, and pagregula ng fluids at electrolytes ay palyado. Sa kadahilanang ito, kahit na ang normal na pag-inom ng tubig, asin o potassium ay lubhang makakasira ng balanse ng fluids at electrolytes.

Upang maibsan ang pasanin sa kidney na palyado at maiwasan ang pagkasira ng balanse ng fluids at electrolytes, ang mga pasyente na may chronic kidney disease ay dapat baguhin ang kanilang pagkain sa tulong ng kanilang manggagamot at dietician. Walang nakalapat na iisang pagkain para sa mga pasyenteng may CKD. Bawat pasyente a may kanya-kanyang dietary advise na naaayon sa kanilang estadong klinikal, CKD stage at iba pang problemang medikal. Ang dietary advise ay kinakailangang baguhin sa parehong pasyente sa iba’t ibang panahon.

Ang layunin ng dietary therapy sa mga pasyenteng may CKD ay upang:

1. Mapabagal ang proseso ng chronic kidney disease at maipagpaliban ang dialysis.

2. Mabawasan ang masamang epekto ng sobrang urea sa dugo.

3. Mapanatili ang magandang estado ng nutrisyon at maiwasan ang pagbagsak ng katawan.

4. Mabawasan ang panganib na dulot ng fluid at electrolyte disturbances.

5. Mabawasan ang panganib ng sakit sa puso.

Mga pangkalahatang palatuntunan ng dietary therapy

sa mga pasyenteng may CKD ay:

  • Bawasan ang pagkain ng protina sa <0.8 gm/kg body weight sa bawat araw sa mga pasyenteng hindi pa nagdadialysis. Ang mga pasyenteng nagdadialysis ay nangangailangan ng mas mataas na protina (1.0-1.2gm/kg body weight bawat araw) upang mapalitan angprotinang nawawala habang nagdadialysis.
  • Magbigay ng tamang dami ng carbohydrates upang magkaroon ng enerhiya.
  • Magbigay ng katamtamang dami ng fats. Bawasan angmantikilya, ghee at mantika.
  • Limitahan ang paginom ng tubig at iba pang likido kung may manas.
  • Bawasan ang dami ng sodium, potassium atphosphorus sa pagkain
  • Magbigay ng katamtamang dami ng bitamina at trace elements. Inirerekominda ang mataas na fiber diet.
Ang mga detalye sa pamimili at pagbabago ng pagkain ng mga pasyenteng may CKD ay ang mga sumusunod: 1. High Calorie Intake

Ang ating katawan ay nangangailan ng calories para sa pang-araw-araw na gawain at mapanatili ang temperatura, paglaki at angkop na pangangatawan. Ang calories ay nanggagaling sa carbohydrates at fats. Ang karaniwang caloric requirement ng mga

pasyenteng may CKD ay 35-40 kcal/kg body weight sa bawat araw. Kung ang caloric intake ay di sapat, ginagamit ng katawan ang protina upang maglaan ng calories. Ang pagkasira ng protina ay maaring humatong sa masamang epekto tulad ng malnutrisyon at paglikha ng mas madaming basura sa katawan. Kung kayat napakahalaga na magbigay ng sapat na calories sa mga pasyenteng may CKD. Importanteng kwentahin ang caloric requirement ng naaayon sa ideal body weight ng pasyente at hindi sa kasalukuyang timbang.

Carbohydrates

Ang carbohydrates ang pangunahing pinagmumulan ng calories ng katawaan. Ang carbohydrates ay matatagpuan sa trigo, cereals, kanin, patatas, prutas at gulay, asukal, pulot, biskwit, cake, matatamis at ibang mga inumin. Ang mga may diabetes at lubhang matatabang mga pasyente ay nangangailangang limitahan ang dami ng carbohydrates. Mas mabuting kumain ng complex carbohydrates mula sa cereals tulad ng whole wheat at unpolished rice na mnagtataglay din ng fiber. Ito dapat ang may pinakamalaking bahagi ng cardohydrates sa pagkain. Ang ibang mga pagkaing nagtataglay ng simple sugar ay di dapat labis sa 20% ng kabuo-an ng carbohydrate intake, lalo na sa mga pasyenteng may diabetes. Sa mga hindi diabetiko, maaring ipalit ang calories mula sa protina sa carbohydrates mula sa prutas, pies, cakes, biskwit, jellies o pulat basta ang panghimagas na may tsokolate, mani o saging ay limitado.

Fats

Ang fats ay importanteng pinagmumulan ng calories sa katawan at nagdudulot ito mahigit dalawang calories kaysa sa carbohydrates o protina. Unsaturated o “good” fats tulad ng olive oil, peanut oil, canola oil, safflower oil, sunflower oil, isda at mani ay mas mabuti kaysa sa saturated o “bad” fats tulad ng pulang karne, manok, whole milk, mantikilya, ghee, keso, niyog at lard. Ang mga pasyenteng may CKD ay dapat bawasan ang pagkain ng saturated fats at cholesterol, dahil ito ay sanhi ng sakit sa puso.

Sa mga unsaturated fats importante ay bigyang pansin ang sukat ng monounsaturated at polyunsaturated fats. Ang labis na dami ng omega-6polyunsaturated fatty acids (PUFA) at napakataas na omega-6/omega-3 ratio ay nakasasama habang ang mababang omega-

6/omega-3 ratio ay may benepisyo. Makakamtan ito sa paggamit ng pinaghalong vegetable oil kaysa paggamit ng iisang oil o mantika. Ang mga pagkaing naglalaman ng trans fat ay tulad ng potato chips, doughnuts, commercially prepared cookies at cakes ay maaaring makasama at ito ay dapat iwasan.

2. Bawasan ang pagkain ng protina

Ang protina ay kailangan sa pagkumpuni at upang mapanatili ang body tissues. Ito ay nakakatulong sa paggaling ng mga sugat at panlaban sa impeksyon. Ang pagbawas sa protina (<0.8 gm/kg body weight/day) is inirerekominda para sa mga pasyenteng may CKD na hindi nagdadialysis upang mabawasan ang bilis ng pagkasira ng mga kidney and mapabagal ang pangangailan ng dialysis at kidney transplantation. Ang labis na pagbawas ng protina ay dapat iwasan dahil sa panganib ng manutrisyon. Ang walang gana sa pagkain ay madalas sa mga pasyenteng may CKD. Ang kawalang gana sa pagkain at estriktong paghihigpit ng protina ay maaaring magdulot ng mababang nutrisyon, mababang timbang at kawalan ng enerhiya at pagbaba ng resistensya ng katawan, na kung saan ay mataas ang panganib ng kamatayan. Ang mga protinang may high biologic value tulad ng karne

ng mga hayop (karne, manok at isda), itlog at tokwa ay mas mabuting piliin. Ang High-protein diets (Atkins diet) ay dapat iwasan ng mga pasyenteng may CKD. Gayun din, ang paggamit ng protein supplements at mga gamot tulad ng creatine na ginagamit sa pagpapalaki ng mga muskulo o katawan ay dapat iwasan maliban lamang kung ito ay may sang-ayon ng manggagamot o dietician. Gayon pa man, kung ang pasyente ay nagdadialysis na, ang pagkain ng protina ay dapat itaas sa 1.0-1.2 gm/kg body weight/day upang mapalitan ang mga protinang nawala habang nagdadialysis.

3. Pag-inom ng likido

Ang mga kidney ay may mahalagang trabaho sa pagpapanatili ng tamang dami ng tubig sa katawan sa pamamagitan ng pag-alis ng sobrang likido sa ihi. Sa mga pasyenteng may CKD, habang lalong nasisira ang kidney, ang dami ng ihi ay nababawasan.

Ang pagbawas sa dami ng ihi ay humahantong sa pag- ipon ng tubig sa katawan na nagdudulot ng pamamaga ng mukha, binti at kamay at mataas na presyon. Ang pagkaipon ng tubig sa baga (kundisyon na tinatawag na pulmonary congestion o edema) ay nagdudulot ng paghingal at hirap sa paghinga. Kung ito ay di mapipigilan, ito ay maaaring humantong sa kamatayan.

Ano ang mga palatandaan na magmumungkahi ng sobrang tubig sa katawan?

Ang tawag sa sobrang tubig sa katawan ay fluid overload. Ang pagmamanas ng binti at hita (edema), ascites ( pagkaipon ng tubig sa tiyan), pagkahingal, at pagbigat na timbang sa maikling panahon ang mga palatandaan sa sobra na ang tubig sa katawan.

Anong mga pag-iingat ang dapat gawin ng mga pasyenteng may CKD upang mapigilan ang sobrang pag-inom ng likido?

Upang maiwasan ang sobrang o kulang na tubig sa katawan, ang dami ng tubig na iniinom ay dapat inililista o itinatala at sinusunod ayon sa rekomendasyon ng manggagamot. Ang dami ng tubig na pwedeng inumin ay nag-iiba-iba sa bawat pasyenteng may CKD at ito ay kinukwenta base sa dami ng ihi at estado ng tubig sa katawan.

Gaano kadaming likido ang maaring ipayo sa mga pasyenteng may CKD?
  • Sa pasyenteng walang manas at may tamang dami ng ihi, walang paglilimita sa pag-inom ng tubig oibang likido. Madalas na maling akala sa mga pasyenteng may CKD ay dapat uminom ngmaraming tubig para maprotektahan ang mgakidney. Ang dami ng tubig na maaring inumin ay depende sa estadong klinikal and trabaho ng kidney ng pasyente.
  • Ang mga pasyenteng may manas at mababang dami ng ihi ay sinasabihang bawasan ang pag- inom ng tubig o ibang likido. Upang mabawsan ang manas, ang dami ng likido sa buong araw obente kwatrong oras ay dapat mas mababa kaysasa dami ng ihi sa bawat araw.
  • Upang maiwasan ang fluid overload o deficit sa mga pasyenteng walang manas, ang maaaring paginom ng likido sa buong araw = dami ng ihi ng nakaraang araw at dagdagan ito ng 500 ml.Ang pagdagdag ng 500 ml ay katumbas ngmahigit kumulang sa fluids na nawawala sa ating pawis at paghinga.
  • Bakit kailangang laging itala ng mga pasyenteng may CKD ang kanilang timbang?

    Kailangan magtala ng pasyente ng kanilang araw-araw na timbang upang masubaybayan ang dami ng likido sa katawan at para malaman kung may sobra o kulang. Ang timbang ng katawan ay halos pare-parehas kung ang mga tagubilin ukol sa dami ng pag-inom ng likido ay mahigpit na sinusunod. Ang pagbigat ng timbang ay babala sa pasyente na lalo pang maging metikuloso sa pagbawas ng mga likido. Ang pagbawas ng timbang ay nangyayari dahil sa pinagsamang epekto ng pagbawas ng likido at mga gamot na pampa-ihi.

    Kapaki-pakinabang na tips sa pagbawas ng pag- inom ng likido:

    Mahirap magbawas ng pag-inom ng likido, ngunit ang mga sumusunod ay makatutulong sa inyo:

    1. Timbangin ang sarili araw-araw sa parehas na oras at isaayos ang pag-inom ng likido ng naaayon.

    2. Angmanggagamot ay papayuhan ka kung gaano karaming likido ang pwedeng inumin sa isang araw. Kalkulahin ng naaayon at kunin ang nasukat na dami ng likido araw-araw. Alalahanin na ang likido ay di lamang tubig kundi kasama rin ang tsaa, kape, gatas, juice, ice cream, malalamig na inumin, mga sopas at ibang mga pagkaing matataas ang nilalamang tubig tulad ng pakwan, ubas, litsugas, kamatis, kintsay, sarsa, gulaman at popsicle.

    3. Bawasan ang maaalat, maaanghang at pritong pagkain sa inyong pagkain dahil ito ay nakakauhaw, na humahantong sa mas mataas na pagkonsumo ng fluids.

    4. Uminom lamang kapag ikaw ay nauuhaw. Huwag uminom dahil nakasanayan na o ang iba ay umiinom din.

    5. Kapag ikaw ay nauuhaw, uminom lamang ng kaunti o subukang kumain ng yelo. Kumuha ng maliit na ice cube at sipsipin ito. Mas matagal sa bibig ang yelo kaysa sa likido, at dahil diyan, ito mas nakapagbibigay-kasiyahan kaysa sa parehong dami ng tubig. Huwag kalimutang isaalang-alang na ang yelo ay nakunsumong tubig din. Upang madaling ikwenta, magyelo ng aayon na dami ng tubig sa ice tray.

    6. Para mapangalagaan ang tuyong bibig, maaaring magmumog ng tubig ng hindi ito nilulunok. Ang pagkatuyo ng bibig ay mababawasan sa pamamagitan ng pagnguya ng chewing gums, pagsipsip ng matitigas na kendi, lemon wedge o mints at paggamit ng mouthwash upang magbasa- basa ang bibig.

    7. Laging gumamit ng maliit na tasa at baso para sa inyong inumin upang malimitahan ang pag-inom ng likido.

    8. Inumin ang mga gamot pagkatapos kumain kapag ikaw ay iinom na upang maiwasan ang labis na pagkonsumo ng tubig para sa mga gamot.

    9. Ang isang pasyente ay dapat panatilihin ang kanyang sariling abala sa trabaho. Ang pasyente na walang masyadong ginagawa ay mas nararamdaman ang pagnanais na uminom ng tubig ng mas madalas.

    10 Ang mataas na asukal sa katawan sa mga diabetiko ay lalong makapagpapauhaw sa pasyente. Ang mahigpit na pagkontrol ng asukal sa dugo ay napakaimportante upang mabawasan ang pagka- uhaw.

    11 Dahil ang mainit na panahon ay lalong nakapagpapauhaw, lahat ng pamamaraan na tumira sa mas malamig na lugar ay mas kaaya-aya at nirerekominda.

    Paano sinusukat at kinokunsumo ang iniresetang dami ng likido sa isang araw?
  • Punuin ang lalagyan ng tubig, ayon sa eksaktong dami ng tubig na iniriseta ng manggagamot. Dapat maunawaan ng pasyente na hindi dapat sumobra angmaaaring inumin sa loob ng isang araw.
  • Sa bawat oras na ang pasyente ay kumunsumo ng isang tiyak na dami ng likido, ang parehong dami ng tubig ay dapat tanggalin mula sa lalagyan ng tubig at itapon.
  • Kapag ang lalagyan ay wala nang tubig, angpasyente ay nalipol na ang kanyang quota sa buong araw at di na dapat uminom pa.
  • Ipinapayo na ibahagi ng pantay-pantay ang kabuuang dami ng likido sa buong araw upang maiwasan ang pangangailangan na dagdag na likido.
  • Ulit-ulitin araw-araw, ang pamamaraan na ito,kung susundin, epektibong magagawa ang iniresetang dami ng likido sa bawat araw at maiiwsan ang labis na pag-inom ng likido.
  • 4. Pagbabawal ng Asin (Sodium) sa Pagkain Bakit ang mababang asin sa pagkain ay ipinapayo sa mga pasyenteng may CKD?

    Ang asin sa ating pagkain ay mahalaga sa ating katawan upang mapanatili ang blood volume at makontrol ang ating presyon. Ang ating mga kidney ay may mahalagang tungkulin sa pagregula ng asin o sodium. Sa mga pasyenteng may CKD, ang mga kidney ay di kayang tanggalin ang sobrang sodium at likido sa katawan kaya naman naiipon ito. Ang mataas na sodium sa katawan ay

    humahantong sa pagkauhaw, magmamanas, hingal at presyon. Upang maiwasan o mabawan ang mga problemang

    ito, ang mga pasyenteng may CKD ay maglimita ng sodium sa kanilang pagkain.

    Ano ang kaibahan ng sodium at ng asin?

    Ang mga salitang sodium at asin ay magkasingkahulugan. Ang asin ay sodium chloride at naglalaman ito ng 40% sodium. Ang asin ay ang pangunahing pinagmumulan ng sodium sa ating pagkain. Ngunit hindi lamang ang ang asin ang pinagmumulan ng sodium. Marami pang mga sodium compounds sa ating mga pagkain tulad ng:

    • Sodium alginate: ginagamit sa ice cream atchocolate milk
    • Sodium bicarbonate: ginagamit bilang baking powder at soda
    • Sodium benzoate: ginagamit bilang preservative ng sauce
    • Sodium citrate: ginagamit na pampalasa sa gulaman, desserts at mga inumin
    • Sodium nitrate: ginagamit sa pag-preserve atpangkulay sa processed meat o karne
    • Sodium saccharide: ginagamit na artipisyal na pampatamis
    • Sodium sulfite: ginagamit upang maiwasan angpag-iiba ng kulay ng tuyong prutas.
    Ang mga nabanggit ay compounds na naglalaman ng sodium ngunit hindi ito maalat sa panlasa. Ang sodium ay nakatago sa mga compounds na ito. Gaano karaming asin ang maaaring kainin o gamitin?

    Ang tipikal na araw-araw na paggamit ay 10-15 gramo (4-6 gramo ng sodium). Ang mga pasyenteng may CKD ay dapat gumamit ng asin ng naayon sa rekomendasyon ng manggagamot. Ang mga pasyenteng CKD na may manas at mataas na presyon ay madalas pinapayuhan na gumamit ng mas kaunti sa 2 gramo ng sodium sa isang araw.

    Ano-anong mga pagkain ang may mataas na antas ng sodium? Mga pagkaing mataas sa sodium ay:

    1. Asin, baking powder

    2. Processed foods tulad ng de lata, fast foods at karne na “deli”

    3. Readymade sauces

    4. Mga pampasarap at mga sawsawan tulad ng patis at toyo

    5. Baked food tulad ng biskwit, cakes, pizza at tinapay.

    6. Wafers, chips, popcorn, salted groundnuts, salted dry fruits tulad ng kasuy at pistachios.

    7. Commercial salted butter at keso

    8. Instant foods tulad ng noodles, spaghetti, macaroniat cornflakes

    9. Mga gulay tulad ng repolyo, cauliflower, spinach, labanos, beetroot at dahon ng kulantro o coriander.

    10. Sabaw ng buko

    11. Mga gamot tulat ng tableta ng bicarbonate,antacids at pampadumi

    12. Mga pagkaing tulad ng karne, manok at laman- loob gaya ng kidney, atay at utak

    13. Mga pagkaing-dagat tulad ng alimango, ulang, talaba, hipon, mamantikang isda at tuyong isda.

    Mga Praktikal na Tips Upang Mabawasan angSodium sa Pagkain

    1. Bawasan ang paggamit ng asin at iwasan ang dagdag na asin at baking soda sa pagkain. Magluto ng walang asin at hiwalay na maglagay ng pinahihintulutang dami ng asin. Ito ang pinakamahusay na opsyon upang mabawasan ang paggamit ng asin at masiguro ang pagkonsumo ng pinahihintulutang asin sa pang-araw-araw na pagkain.

    2. Iwasan ang mga pagkaing mataas sa sodium(nakalista sa itaas)

    3. Huwag maglagay ng asin at mga maalat na pampasarap sa mesa o tanggalin ang lalagyan ng asin sa hapag-kainan.

    4. Basahing mabuti ang labels ng mga commercially packaged at processed foods. Huwag lamang tingnan ang asin kundi pati ang ibang mga nilalamang sodium compounds. Tingnan mabuti ang labels at piliin ang “sodium free” o “ low sodium” na mga pagkain. Siguruhing hindi potassium ang ginamit bilang pamalit sa sodium ng mga pagkaing ito.

    5. Tingnan ang nilalamang sodium ng mga gamot.

    6. Pakuluin ang mga gulay na mataas sa sodium.Itapon ang pinagpakuluan nito. Ito ay makakabawas sa nilalamang sodium ng mga gulay.

    7. Upang maging malasa nag low salt diet. Maaring maglagay ng ibang spices at condiments o pampalasa tulad ng bawang, sibuyas, lemon juice, bay leaf, sampalok, suka, cinnamon, cloves, nutmeg, pamintang itim at cumin.

    8. Pag-iingat! Iwasan ang paggamit ng salt substitutes dahil ito ay naglalaman ng mataas na dami ng potassium. Ang mataas na dami ng potassium ng isang salt substitute ay makapagpapataas ng antas ng potassium sa dugo at ito ay delikado sa mga pasyenteng may CKD.

    9. Huwag uminom ng softened water. Sa proseso ng water softening, pinapalitan ang sodium ng calcium. Ang purified water sa pamamagitan ng proseso ng reverse osmosis ay mababa sa lahat ng uri ng mineral kabilang ang sodium.

    10. Habang kumakain sa restawran (restaurants), piliin ang mga pagkaing mababa sa sodium.

    5.Pagbawas ng Potassium sa Pagkain Bakit ang mga pasyenteng may CKD ay pinapayuhang bawasan ang potassium sa pagkain?

    Ang potassium ay isang importanteng mineral na kinakailangan ng katawan para sa tamang trabaho ng kalamnan at mga ugat at para mapanatili ang regular na tibok ng puso. Karaniwan, ang antas ng potassium sa katawan ay binabalanse sa pamamagitan ng pagkaing nagtataglay ng potassium at ang pag-alis ng labis na potassium sa pag-ihi. Ang pagtanggal ng labis na potassium sa ihi may maaaring kulang sa pasyenteng may CKD at maaaring humantong ito sa mataas na antas ng potassium sa dugo (kundisyon na ang tawag ay hyperkalemia). Ang panganib ng hyperkalemia is mas mababa sa pasyenteng naka- peritoneal dialysis kaysa sa mga naka-hemodialysis. Ang panganib ay magkaiba sa dalawang grupo sa kadahilanang ang proseso ng peritoneal dialysis ay tuloy-tuloy at ang hemodialysis naman ay hindi araw- araw.

    Ang mataas na antas ng potassium ay maaaring magdulot ng matinding panghihina ng kalamnan o di regular na tibok ng puso na maaaring maging mapanganib. Kapag ang potassium ay sobrang taas, ang puso ay maaaring tumigil sa pagtibok ng di inaaasahan at maging sanhi ng pagkamatay. Ang mataas na antas ng potassium ay maaaring maging banta sa buhay nang walang nararamdaman o nakikitang sinyales o sintomas (kung kayat ito ay kilala bilang silent killer).

    Upang maiwasan ang malubhang kahihinatnan ng mataas na potassium, ang mga pasyenteng may CKD ay pinapayuhang magbawas ng potassium sa pagkain.

    Ano ang normal na antas ng potassium sa dugo? Kelan ito masasabing mataas?
    • Ang normal na potassium sa dugo ay 3.5 mEq/Lhanggang 5.0 mEq/L.
    • Kapag ang potassium sa dugo ay 5.0 hanggang 6.0 mEq/L, ang potassium sa pagkain ay dapat limitahan
    • Kapag ang potassium sa dugo ay labis sa 6.0 mEq/L,aktibong gamutang medikal ay kinakailangan upang mapababa ito.
    • Ang potassium sa dugo na labis sa 7.0 mEq/L ay may panganib sa buhay at nangangailangan ng agarang lunas tulad ng emergency dialysis.
    Uri ng mga Pagkain batay sa nilalamang Potassium

    Upang mapanatili ang tamang control ng potassium sa dugo, ang pagkain ay dapat iayon sa payo ngmanggagamot. Sa bantayan ng nilalaman na potassium, ang mga pagkain ay inuri sa tatlong magkakaibang grupo (mataas, katamtaman, at mababang nilalaman na potassium)

    Mataas na potassium = labis sa 200 mg/100 mgs ng pagkain

    Katamtaman na potassium = 100-200 mg/100 gms ng pagkain

    Mababang potassium = mas mababa sa 100 mg/100 gms ng pagkain

    agkaing mataas sa Potassium
    • Prutas: sariwang apricot, hinog na saging, Chiku (Sapodilla), sariwang buko, atis, gooseberry, bayabas, kiwi, hinog na manga, kahel, papaya, peach, pomegranate at plum.
    • Gulay: Brocolli, cluster beans, unsoy (coriander),drumstick, kabute, hilaw na papaya, patatas, kalabasa, spinach, kamote, kamatis at ube.
    • Tuyong prutas: Almond, kasoy, dates, dry figs,pasas at walnut
    • Cereals: wheat flour
    • Legumes: red and black beans at munggo
    • Non-Vegetarian food: Isda tulad ng dilis at mackerel; shell fish tulad ng prawns, lobster at alimango; karne ng baka
    • Inumin: sabaw ng buko, condensed milk, gatas ngbuffalo, gatas ng kalabaw, inuming tsokolate, fresh fruit juices, sopas, beer, alak at mga aerated drinks.
    • Miscellaneous: Tsokolate, chocolate cake, chocolate ice cream, Lona salt (salt substitute), potato chips at tomato sauce.
    ga Pagkaing Katamtaman sa Potassium
    • Prutas: hinog na cherries, ubas, litsiyas, peras, matamis na dayap at pakwan
    • Gulay: Beet root, hilaw na saging, ampalaya,repolyo, karot, kintsay, cauliflower, French beans, okra, hilaw na manga, sibuyas, labanos, gisantes, sweet corn at dahon ng safflower.
    • Cereals: Barley, all purpose flour, noodles na gawa sa wheat flour, rice flakes (pressed rice) at wheat vermicelli
    • Non-vegetarian foods: Atay
    • Inumin: Curd o gatas na pinamuo
    Mga Pagkaing mababa sa Potassium
    • Prutas: Mansanas, blackberries, lemon, pinya atstrawberries.
    • Gulay:Upo, broad beans, sili, pipino, bawang, litsugas at pointed gourd
    • Cereals: kanin, rava at wheat semolina
    • Legumes: gisantes
    • Non-vegetarian food: baka, tupa, baboy, manok at itlog
    • Inumin: Coca-cola, kape, lemonada, lime juice atsoda
    • Miscellaneous: Cloves, tuyong luya, pulot, mint leaves, mustasa, nutmeg, itim na paminta at suka
    Mga Praktikal na Tips upang Mapababa ang Potassium sa Pagkain

    1. Kumain lamang ng isang prutas sa isang araw, mas mabuti ang prutas na may mababang potassium

    2. Uninom lamang ng 1 tasa ng tsaa o kape bawat araw.

    3. Ang mga gulay na may potassium ay dapat kinakain pagkatapos mabawasan ang nilalamang potassium nito (ayon sa nasabi sa baba).

    4. Iwasan ang sabaw ng buko, fruit juices at mga pagkaing mataas ang potassium (nakalista sa itaas).

    5. Halos lahat ng pagkain ay may potassium, sa kadahilanan nyan ang susi ay pumili ng mga pagkain na mababa sa potassium kung maaari.

    6. Ang pagbawas ng potassium ay di lamang para sa di pa nagdadialysis na pasyenteng may CKD, ngunit kinakailangan din ito kahit nagdadialysis na.

    Paano mapapababa ang potassium sa gulay?
    • Balatan at hiwain ng maliliit ang mga gulay.
    • Hugasan ang mga gulay ng maligamgam na tubig at ilagay sa malaking kaldero.
    • Lagyan ng mainit na tubig ang kaldero (ang dami ngtubig ay 4 hanggang 5 sa dami ng gulay) at ibabad ang mga gulay na di bababa ng isang oras.
    • Pagkatapos ibabad ang mga gulay ng 2-3 oras, banlawan ito ng tatlong beses ng mainit-init natubig
    • Sa dakong huli pakuluan ang mga gulay na may dagdag na tubig. Itapon ang tubig.
    • Lutuin ang pinakuluang gulay ng ayon sakagustuhan.
    • Kahit na maaaring mapababa ang potassium sa mga gulay, mas mainam pa rin na iwasan ang mga gulay na may mataas na potassium o kumain lamang ng kaunti.
    • Ang mga bitamina sa nilutong gulay ay nawawala,ang vitamin supplements ay dapat inumin base sa payo ng manggagamot.
    Mga espesyal na tips para matanggal ang potassium mula sa patatas
    • Ang pag-dice, paghiwa at pagkudkod ng patatas sa malilit na piraso ay importante. Ang pagbabad sa tubig ng patatas ay makababawas sa dami ng potassium mula sa patatas.
    • Ang temperatura ng tubig na ginamit sa pambabad opagpapakulo ng patatas ay nakatutulong.
    • Ang paggamit ng maraming tubig sa pambabad o pagpapakulo ay nakatutulong.
    6. Pagbawas ng Phosporus sa Pagkain Bakit kailangan ng mababang phosphorus ang pagkain ng mga pasyenteng may CKD?
    • Ang phosphorus ay isang mahalagang mineral upang mapanatili ang mga buto na malakas at malusog. Ang sobrang phosphorus sa pagkain ay tinatanggal ng katawan sa pamamagitan ng pag-ihi.Napapanatili nito ang tamang antas ng phosphorus sa dugo.
    • Ang normal na dami ng phosphorus sa dugo ay 4.0- 5.5 mg/dL.
    • Ang mga pasyenteng may CKD ay di kayang alisin ang labis na phosphorus galing sa pagkain kung kayat tumataas ang antas nito sa dugo. Ang mataas na phosphorus sa dugo ang sumisipsip ng calciumsa buto na nakakapagpapahina dito.
    • Ang mataas na phosphorus ay maaring magkaroon ng maraming problema tulad ng pangangati, panghihina ng buto, masasakit na buto, pagtigas ng mga buto at masasakit na kasukasuan. Ang paninigas ng buto ay maaaring humantong sapagkabali ng mga buto.
    Anu-anong mga pagkaing nagtataglay ng mataas na phosphorus ang dapat bawasan o iwasan?
    • Mga gatas at produktong gatas: keso, tsokolate,
    • condensed milk, ice cream, milk shake.

    • Pinatuyong prutas: kasuy, almonds, pistachios, pinatuyong buko, walnuts.
    • Malamig na inumin: Dark colas, beer.
    • Karot, mais, mani, guisantes, kamote.
    • Protina ng hayop: karne, manok, isda at itlog.
    7. Mataas na Bitamina at Fiber

    Ang mga pasyenteng may CKD ay karaniwang nagdurusa sa kulang na suplay ng bitamina sa panahon na hindi pa sila nadadialysis dahil sa kawalan ng gana kumain, at ang sobrang pagbawas sa pagkain sa kagustuhang mapabagal ang pagkasira ng mga kidney. May ilang mga bitamina-lalo na ang water soluble na Vitamins B, vitamin C at Folic Acid-ay nawawala habang nagdadialysis. Upang mapunan ang kakulangan o pagkawala ng mga bitamina, ang mga pasyenteng may CKD ay nangangailangan ng suplementasyon ng water-soluble vitamins at trace elements. Ang mataas na fiber ay may pakinabang sa mga pasyenteng may CKD. Ang mga pasyente ay pinapayuhang kumain ng mas marami ng sariwang gulay at prutas na mayaman sa bitamina at fibers habang iniiwasan ang mga pagkaing may mataas na potassium.

    Pagdisenyo ng Pang-araw-araw na Pagkain

    Sa mga pasyenteng may CKD ang pang-araw-araw na pagkain at inom ng tubig ay planado at inililista ng mga dietician alinsunod sa payo ng nephrologist.

    Mga karaniwang panuntunan sa pagplano ng pagkain ay ang mga sumusunod:

    1. Pag-inom ng tubig at iba pang likido: Ang pag- inom ng mga likido ay dapat bawasan ng naaayon sa payo ng manggagamot. Ang pag-chart ng araw-araw na timbang ay dapat panatiliin. Anumang hindi naaangkop na pagbigat ng timbang ay maaaring magpahiwatig ng pagdami ng inom ng likido.

    2. Carbohydrate: Upang masiguro na ang katawan ay nakatatanggap ng tamang dami ng calories, ang mga pasyenteng may CKD ay maaaring kumain ng asukal o pagkaing may glucose kasabay ng cereals sa kondisyong ang pasyente ay hindi diabetiko.

    3. Protina: karne, gatas, cereals, legumes, itlog at manok ay mga pangunahing pinagmumulan ng protina. Ang mga pasyenteng may CKD na hindi pa nagdadialysis ay pinapayuhang limitahan ang protina <0.8 grams/kg body weight/day. Kapag nasimulan na ang dialysis, ang protina ay maaring itaas sa 1-1.2 grams/kg body weight/day.

    4. Fat: Ang fats ay maaaring pagkunan ng enerhiya dahil ito ay magandang pinagmumulan ng calories. Monounsaturated at polyunsaturated fats gaya ng olive oil, safflower oil, canola oil o soybean oil ay maaaring gamitin sa limitadong dami. Iwasan ang saturated fats tulad ng sa animal lards.

    5. Salt: Kadalasan sa mga pasyente ay pinapayuhanng low salt diet. Mas magandang sundin ang “no salt added” na pagkain. Hanapin ang mga food labels at piliin ang pagkaing mababa sa asin ngunit siguraduhing na ang salt substitutes na naglalaman ng mataas na potassium ay iwasan. Tignan ang food labels ng mga ibang pagkaing may sodium tulad ng sodium bicarbonate (baking powder) at iwasan ito.

    6. Cereals: Kanin o produktong bigas tulad ng flattened rice ay maaring kainin. Para maiwasan ang pagkasawa sa pagkain, iba-ibahin ang pagkain ng cereals tulad ng trigo, kanin, sago, semolina, all purpose flour, at cornflakes. Kaunting dami ng mais at barley ay maaring kainin.

    7. Gulay: Ang mga gulay na may mababang potassium ay maaring kainin ng walang limitasyon. Ngunit ang mga gulay na mataas sa potassium ay kailangan dumaan sa proseso ng pagtatanggal ng potassium bago ito kainin. Upang magkalasa, maaring magdagdag ng lemon juice.

    8. Prutas: Ang mga prutas na mababa sa potassium tulad ng mansanas, papaya at berry maaari itong kainin ngunit isang beses lamang sa isang araw. Sa araw ng dialysis, ang pasyente ay maaring kumain ng isang kahit anong prutas. Fruit juice at sabaw ng buko ay iwasan.

    9. Gatas at produktong gatas: Gatas at mga produkto nito gaya ng gatas, yogurt at keso ay naglalaman ng mataas na phosphosrus at kailangan itong lilitahan. Ibang mga produktong gatas na may mababang phosphorus ay ang mantikilya, cream cheese, ricotta cheese, sherbets at nondairy whipped toppings sa halip ay maaring kainin.

    10. Cold drinks: Iwasan ang mga dark colored sodas dahil mataas ito sa phosphorus. Huwag uminom ng fruit juice o sabaw ng buko dahil napakataas nito sa potassium.

    11. Tuyong prutas:

    pinatuyong prutas, mani, sesame seeds, sariwa o pinatuyong buko ay dapat iwasan

    Free Download
    Read Online
    Kidney book in Filipino
    Kidney Guide in Filipino Kidney Website Received
    45
    Million
    Hits
    wikipedia
    Indian Society of Nephrology
    nkf
    Kidney India
    http://nefros.net
    magyar nephrological tarsasag