Ang Pagpigil at Pag-alaga ng mga Karaniwang Sakit ng mga Kidney sa Isang KlikAng mga sakit ng mga kidney ay lumalaganap. Maki-lahok sa dakilang misyon para sa pagpigil at pag-aalaga ng mga problema ng mga kidney.

« Table of Contents

Pag-Iwas sa Sakit sa Kidney

Ang sakit sa kidney tulad ng Chronic Kidney Disease (CKD) ay tahimik lamang (wala gaanong sintomas) ngunit nakakamatay kapag hindi nalunasan nang maaga. Ito ay maaaring humantong sa tuluyang paghina ng mga kidney at pangangailangan ng dialysis o kidney transplant. Dahil hindi lahat ay nakakapagpa-dialysis o nakakakuha ng kidney transplant, at dahil na rin sa kamahalan nito, hanggang 5-10% lamang ng mga may CKD ang tuluyang nagagamot. Kaya’t napakahalagang maiwasan ito sa simula pa lamang. Kung ito’y maagang matutuklasan at magagamot, maaaring maiwasan o mapabagal ang paglubha ng ganitong uri ng sakit sa kidney.

Paano maiiwasan ang sakit sa kidney?

Unang una, huwag na huwag ipagwalang-bahala ang sakit sa kidney. Narito ang ilang mga maaaring gawin upang maiwasan ang sakit sa kidney:

Pitong mabisang paraan para mapanatili ang kalusugan ng mga kidney: 1. Gawing regular ang pag-eehersisyo.

Ang regular na pag-eehersisyo ay nakakatulong nang malaki upang mapanatiling normal ang presyon (blood pressure) at asukal sa dugo (blood sugar), lalo na kung may altapresyon o diabetes.

2. Kumain ng tama at balanseng pagkain.

Magbawas sa pagkain ng mga mamantika at matatamis, pati na ng baboy at karne. Sa mga higit 40 taong gulang, matuto ring umiwas sa mga maaalat na pagkain. Ito’y makakatulong sa pag-iwas sa altapresyon at bato sa kidney (kidney stones).

3. Iwasan ang pagtaba.

Mangyayari lang ito sa pamamagitan ng wastong pagkain at regular na ehersisyo. Makakatulong itong maiwasan ang sakit sa puso, diabetes at sakit sa kidney.

4. Iwasan ang paninigarilyo.

Ang paninigarilyo ay maaaring maging sanhi ng maagang pagbabara ng mga ugat (atherosclerosis) na maaaring makaapekto sa sirkulasyon sa kidney. May mga pag-aaral din na nag-sasaad na mas mabilis ang paglala ng sakit sa kidney kapag naninigarilyo ang isang tao.

5. Huwag basta iinom ng mga gamot na nabibili ng walang reseta.

Iwasan ang pag-inom ng mga gamot pangrayuma o para sa pananakit na nabibili sa botika ng walang reseta, katulad ng ibuprofen o naproxen. Ang mga gamot na ito ay maaaring makasama sa kidney, lalo na kung panay o tuloy-tuloy ang pag-inom.

6. Uminom palagi ng maraming tubig.

Ang pag-inom ng maraming tubig araw-araw, hanggang sa 3 litro sa maghapon, ay maaring makakatulong sa pag-iwas sa sakit sa kidney, lalo na sa kidney stones.

7. Magpa”kidney check-up” taon-taon.

Dahil may mga sakit sa kidney katulad ng CKD na tahimik lamang at walang gaanong sintomas, napakahalaga na magkaroon ng taon-taong “kidney check-up”, lalo na kung may lahi ng sakit sa kidney, diabetes o altapresyon. Ito ay dapat isinasagawa, lalo na kung higit 40 taong gulang na. Kasama sa pagpapatingin sa manggagamot ang pagsasagawa ng urinalysis o eksaminayon ng ihi at blood creatinine level.

Mga Dapat Gawin Kapag May Sakit na sa Kidney: 1. Alamin ang dapat malaman tungkol sa sakit sa kidneyat magpatingin agad sa manggagamot nang maaga.

Alamin ang mga sintomas ng sakit sa kidney, katulad ng pamamanas ng mukha at katawan, kawalan ng ganang kumain, pagsusuka, panghihina, pamumutla o pagkakaroon ng protina o dugo sa ihi. Magpatingin agad sa manggagamot kung naghihinalang may sakit sa kidney.

2. Para sa mga may diabetes:

Dahil ang diabetes ang pangunahing sanhi ng chronic kidney disease (CKD) sa buong mundo, dapat lang na pag-ingatan ng isang diabetic ang sarili para makaiwas sa pagkakaroon ng “diabetic kidney disease.” Dapat magpasuri ng blood pressure at ihi (urinalysis) bawat 3 buwan.Sa urinalysis makikita kung mayroon nang protina sa ihi, na isa sa mga pangunahing hudyat nan a-apektuhan na ng diabetesang kidney. Maaari ding gawan ng test ang ihi para alamin ang antas ng “microalbuminuria” (ang pagkakaroon ng kaunting dami ng protina sa ihi na hindi nakikita sa normal na urinalysis). Maliban sa mga eksaminayon ng ihi, dapat ginagawan din ng mga pagsusuri ng dugo tulad ng creatinine taon-taon (kasama na rin ang “estimated GFR o Glomerular Filtration Rate” na nagsasabi ng antas ng pagta-trabaho ng kidney).

Ang pagkakaroon ng altapresyon, protina sa ihi, pagmamanas, mga biglang pagtaas ng blood sugar o madalas na pagbaba nito kapag naka-insulin, at panlalabo ng paningin ay maaaring nagpapahiwatig ng pagkakaroon ng “diabetic kidney disease”. Dapat magpatingin agad sa manggagamot kung makakaranas ng mga ganitong sintomas.

Para maiwasan ang pagkakaroon ng “diabetic kidney disease”, dapat panatilihing kontrolado ang diabetes at altapresyon. Ang pinakamabisang gamot para sa altapresyon ng isang diabetic ay ang mga “ACE inhibitors o Angiotensin Receptor Blockers (ARBs), dahil ito’y nakakapagpababa din ng protina sa ihi. Dapat ding pababain ang kolesterol kung mataas sa pamamagitan ng pagkain ng wasto at pag-inom ng gamot. Sumangguni sa manggagamot tungkol sa mga bagay na ito.

3. Para sa mga may altapresyon (high blood pressure):

Ang altapresyon ang pangalawang sanhi ng CKD sa buong mundo. Kadalasan, dahil walang gaanong nararamdaman kahit may altapresyon, hindi tuloy-tuloy na iniinom ang mga gamot o minsan ay itinitigil nang tuluyan ang pag-inom nito. Ito ay lubhang mapanganib, sapagkat maaaring mauwi ito sa mga iba’t-ibang kumplikasyon ng altapresyon, tulad ng stroke, atake sa puso o CKD.

Upang makaiwas sa pagkakaroon ng sakit sa kidney, lahat nang may altapresyon ay dapat laging magpa-suri ng BP, umiwas sa maaalat at matatabang pagkain, at uminom lagi ng pang-araw-araw na gamot. Ang BP ay dapat mapababa sa 130/80. Upang maiwasan at maagapan ang sakit sa kidney na dulot ng altapresyon, dapat ding magpasuri ng ihi at antas ng creatinine sa dugo taon-taon.

4. Para sa mga may CKD:

Dahil nga ang CKD ay hindi na lubusang gumagaling, dapat maagapan ang pagtuklas at paggagamot dito upang maiwasan ang mabilis na paglala nito at ang maagang pagda-dialysis. Ang mahigpit na pagkontrol ng BP ay napakalaki ng naitutulong para maiwasan ang mabilis na paglala ng sakit sa kidney.

Inirerekomendang panatilihing normal ang BP (130/80 o mas mababa pa). Isang paraan para matupad ito ay ang madalas na pagpapakuha ng BP sa bahay (pagkakaroon ng BP diary).

Makakatulong ito sa manggagamot upang malaman kung sapat ang gamot na iniinom ng pasyente.

Sa pasyenteng may CKD, laging dapat malaman kung may mga bagay-bagay na maaaring magpalala nito, tulad ng sobrang pagbaba ng BP (hypotension), kakulangan ng tubig sa katawan (dehydration), bara sa daluyan ng ihi (urinary tract obstruction), matinding impeksiyon (sepsis) mga gamot na maaaring makaapekto sa kidney (nephrotoxic drugs) , at iba pa. Dapat malunasan agad ang mga ito upang mapanatiling “stable” ang pagta-trabaho ng mga kidney.

5. Polycystic Kidney Disease

Ang Autosomal Dominant Polycystic Kidney Disease (ADPKD) ay isang uri ng sakit sa kidney na namamana at maaaring maging sanhi ng CKD at tuluyang paghina ng mga kidney. Mga 6-8% ng mga nagda-dialysis ay dahil sa sakit na ito. Kapag ang isang tao ay may lahi ng ADPKD, dapat magawan siya ng mga pagsusuri tulad ng kidney ultrasound upang makita ang sakit na ito nang maaga. Wala pang mabisang gamot para dito, subalit maaaring makatulong nang malaki ang wastong pagkokontrol ng altapresyon, paggagamot sa UTI at wastong pagkain.

6. Impeksiyon sa Ihi (UTI) sa mga Bata

Kapag ang isang bata ay nagkaroon ng di maipaliwanag na lagnat, madalas o masakit na pag-ihi, kawalan ng gana sa pagkain, o di-paglaki/pagtaba, dapat maghinala na may impeksiyon sa ihi ang bata. Ito’y maaaring maging sanhi ng pagkapinsala ng mga kidney, altapresyon, at paghina ng mga kidney (CKD). Ang isang maaaring pagmulan nito ay ang tinatawag na “vesicoureteral reflux” o ang abnormal na daloy ng ihi sa kidney mula sa pantog. Ito ay maaaring maging sanhi ng paulit-ulit na impeksiyon sa ihi. Ito ay sanhi ng 50% ng impeksiyon sa ihi sa mga bata na kailangan ng masusing pagsubaybay.

7. Paulit-ulit na Impeksiyon sa Ihi (UTI) sa mga May Edad

Kapag ang UTI ay paulit-ulit o di na tinatalaban ng antibiotics, dapat siyasatin nang maaga kung ano ang sanhi nito, tulad ng bato sa kidney o kung barado ang daluyan ng kidney. Maaaring mapinsala ang mga kidney kapag ito’y napabayaan, at mauwi sa tuluyang pagkasira.

8. Ang Paglaki ng Prostate ng Lalaki (Benign Prostatic Hyperplasia o BPH)

Ang pagkakaroon ng BPH ng isang lalaki ay di dapat ipagwalang-bahala. Maraming kalalakihan ang nag-aakalang ito’y normal na nangyayari kapag tumatanda, kaya hindi ipinapagamot. Maaaring maging sanhi rin ito ng unti-unting paghina ng mga kidney.

9. Huwag ipagwalang-bahala ang altapresyon sa mga bata

Ang pagkakaroon ng altapresyon sa pagkabata ay hindi pangkaraniwan. Ang sakit sa kidney ay isa sa maaaring pagmulan nito, kaya dapat sinusuring mabuti kung may mga palatandaan ng sakit sa kidney. Kung hindi maaagapan, maaaring humantong ito sa tuluyang paghina ng mga kidney.

10. Ang maagang paggagamot sa Acute Kidney Injury/ Acute Renal Failure (AKI/ ARF)

Maraming iba’t ibang uri ng sakit na nagdudulot ng AKI tulad ng mga impeksyon (halimbawa, malaria o leptospirosis), pagsusuka at pagtatae, pagbaba ng presyon (hypotension) at mga gamot na maaaring maka-apekto sa kidney tulad ng mga gamot para sa pananakit ng buto at kalamnan (NSAID). Dapat malaman ang posibleng sanhi ng biglaang paghina ng kidney upang hindi mauwi sa tuluyang pagkasira.

11. Maingat na pag-inom ng gamot

Iwasan ang pag-inom ng mga hindi inireresetang gamot para sa rayuma o pananakit ng katawan at kalamnan, pati na rin ang mga “herbal medicines” at “food supplements” kahit ito pa man ay naririnig sa radyo o telebisyon. Ang mga ito ay maaaring makasira sa kidney lalo na sa matatanda. Mas mabuting uminom ng mga gamot na inireseta ng inyong manggagamot.

12. Mag-ingat kung iisa na lamang ang kidney (“solitary functioning kidney”)

Kung ang isang tao ay isa na lamang ang kidney (dahil sa operasyon o ano pa mang sakit sa kidney), dapat itong paka-ingatan. Ugaliin ang pag-inom ng maraming tubig, pag-iwas sa mga maaalat at mamantikang pagkain at sa sobrang karne. Ingatang huwag masaktan ang nag-iisang kidney. Ang pinakamahalaga ay magpa-check-up taon-taon, upang masubaybayan ang presyon ng dugo, eksaminasyon ng ihi at dugo para sa antas ng creatinine. Maaaring kailanganing magpaultrasound din ng kidney.

IKALAWANG BAHAGI: MGA PANGUNAHING SAKIT SA KIDNEY AT NAAANGKOP NA GAMUTAN
  • PAG-IWAS, PAG-SUSURI AT PAG-GAMOT SA PANGHIHINA NG KIDNEY (KIDNEY FAILURE)
  • MGA IMPORMASYON TUNGKOL SA ‘DIALYSIS’
  • MGA IMPORMASYON TUNGKOL SA ‘KIDNEY TRANSPLANT’
  • MAHALAGANG IMPORMASYON TUNGKOL SA MGA PANGUNAHING SAKIT SA KIDNEY
  • IMPROMASYON TUNGKOL SA WASTONG PA GKAIN PARA SA MGA MAY SAKIT SA KIDNEY (CKD)
Free Download
Read Online
Kidney book in Filipino
Kidney Guide in Filipino Kidney Website Received
45
Million
Hits
wikipedia
Indian Society of Nephrology
nkf
Kidney India
http://nefros.net
magyar nephrological tarsasag